Een goede vaart door het NAVIGO Visserijmuseum

Wie meer wil ontdekken over de rijke visserijgeschiedenis aan onze kust, moet zeker eens een bezoek brengen aan het NAVIGO Visserijmuseum in Oostduinkerke. Dit museum neemt bezoekers mee op een indrukwekkende reis langs eeuwen visserij, menselijke verhalen, bijzondere tradities en de prachtige natuur van de Noordzee. Wij maakten deze reis op een warme vakantiedag en laten je kennismaken met het Visserijmuseum, en met Valentijn en Martha. En wie of wat dat juist zijn, dat kom je hier te weten.

Een warm onthaal in het Visserijmuseum

Het is een gezellig wandelingetje van aan de zee landinwaarts. Het is mooi weer en de typische straatnaamborden met de garnaalvissers brengen iedereen die op weg is naar het NAVIGO Visserijmuseum al helemaal in de stemming. Bij aankomst aan het museum valt het moderne gebouw meteen op. Nog even de rugzak in de lockers, en dan kan de reis door het Visserijmuseum beginnen.

Valentijn: de grootste blikvanger

In de eerste hal trekt Valentijn alle aandacht naar zich toe. Het skelet van de beroemdste bewoner van het museum, potvis Valentijn, hangt hier aan het plafond. De potvis spoelde in 1989 aan op het strand van Sint-André. Na zijn dood werd hij begraven.

Dertig jaar later werd Valentijn opnieuw opgegraven en ‘museumklaar’ gemaakt door een team van de universiteit Gent. Nu is het skelet te zien in een speciaal voor het skelet ontworpen museumzaal. In die zaal is trouwens nog veel meer te zien: uitleg over de Ijslandvaart, scheepsmodellen,… je komt hier ogen te kort!

Leven en werken op zee

Van de ‘potviszaal’ gaat de reis verder naar het verhaal van de Belgische vissers. En dat dat verhaal verre van rozengeur en maneschijn was, wordt snel duidelijk. Het leven op zee was en is zwaar. Navigatie-instrumenten, netten, motoren, oliegoed en tal van gebruiksvoorwerpen tonen hoe vissers dagen of zelfs weken op de Noordzee doorbrachten.

Midden in deze zaal staat één van de absolute topstukken van het museum: de houten vissersboot Martha. Dit authentieke kustvissersschip is volledig binnen het museum opgesteld. Bezoekers kunnen het schip van dichtbij bewonderen, maar ook via de hogere verdieping van bovenaf bekijken. Daardoor krijg je een uniek zicht op het volledige dek, de tuigage en de manier waarop aan boord gewerkt werd. Ook aan de details werd gedacht, dus zit er een meeuw op Martha.

Het museum laat ook zien hoe sterk de Belgische visserij veranderd is. Waar vroeger tientallen vissersschepen vanuit onze kusthavens uitvoeren, is de vloot vandaag nog maar een fractie van wat ze ooit was. Het aantal beroepsvissers blijft dalen: er zijn nog maar 373 erkende vissers volgens een bord in het museum. Jonge mensen kiezen nog zelden voor dit zware beroep. Daardoor dreigt de Belgische zeevisserij langzaam een uitstervend beroep te worden.

Het leven aan wal

Op de bovenverdieping verschuift de aandacht naar de gezinnen die thuis achterbleven. Terwijl de mannen op zee waren, hielden de vrouwen het huishouden draaiende, verkochten zij de vis en zorgden zij voor het gezin. Ook de opleiding van jonge vissers krijgt aandacht. Je ontdekt hier hoe kinderen al op jonge leeftijd werden voorbereid op een zwaar beroep dat vaak van vader op zoon werd doorgegeven, bijvoorbeeld door vissersknopen te oefenen.

Verder zijn er prachtige scheepsmodellen, schilderijen, oude foto's en kunstwerken die de verbondenheid tussen mens en zee tastbaar maken. Alles ademt de sfeer van een gemeenschap die volledig rond de visserij leefde.

Strandvisserij en de beroemde garnaalvissers te paard

Terug een verdieping lager is er een zaal gewijd aan de strandvisserij. Daarbij komt uiteraard de beroemdste traditie van Oostduinkerke uitgebreid aan bod: de garnaalvissers te paard. Deze unieke vorm van visserij bestaat al eeuwen. De vissers trekken met hun sterke Brabantse paarden de branding in terwijl een groot sleepnet achter het paard wordt voortgetrokken. De gevangen garnalen worden in grote manden aan weerszijden van het paard verzameld. Deze traditie is zo bijzonder dat ze door UNESCO erkend werd als immaterieel cultureel erfgoed. In het museum wordt uitgelegd hoe het paard opgetuigd moest worden om de zee te kunnen intrekken.

Naast de paardenvissers leer je ook andere vormen van strandvisserij kennen, zoals vissen met netten, hengels en andere traditionele technieken.

Zelf visser worden

In het museum is ook aan de kinderen gedacht! In een afzonderlijke zaal is een soort atelier waar kinderen zelf 'visser kunnen worden'. Er is een soort stuurhut, en kinderen kunnen vissen sorteren in plastic viskratten, de vis verkopen op de veiling,… En dit alles met vissen in verschillende vormen, in troeteldier-uitvoering. Een aantal kinderen gingen hier serieus op in het spel. Een enthousiast jongetje legde me uit hoe je een soort ophaalplatform kon bedienen, inclusief de uitleg waarom het volgens hem niet meer lukte om dat platform van links naar rechts te draaien…

Ook zonder kinderen kan je hier terecht. Om even neer te zitten en een origamivisje te vouwen bijvoorbeeld… Met de uitleg lukte het meteen.

Naar de echte vissen

Op de onderste verdieping bewaart het Visserijmuseum zijn mooiste schatten. In grote aquaria zwemmen tientallen soorten vissen en andere zeedieren die in de Noordzee voorkomen. Roggen, krabben, zeesterren, anemonen en vele andere bewoners van onze kust laten zien hoeveel leven zich onder het wateroppervlak bevindt.

De aquaria maken het museum bijzonder levendig. Na alle historische verhalen zie je hier de natuur waarvoor de vissers elke dag uitvaren. Terwijl ik naar de vissen keek, hoorde ik moeder aan haar kinderen vertellen: “Kijk, dat is de vis die we deze middag gegeten hebben.”

Tijdelijke tentoonstelling van Stephan Vanfleteren

Momenteel loopt er bovendien een bijzondere tijdelijke tentoonstelling van topfotograaf Stephan Vanfleteren t.e.m. 3 januari 2027. Onder de titel "Pèèrdevisschers" brengt hij een reeks krachtige zwart-witportretten van de Oostduinkerkse garnaalvissers te paard.

De foto's tonen geen toeristische folklore, maar karakterkoppen. Door het sterke contrast in zwart-wit worden elke rimpel, elke blik en elk spoor van jarenlang werken in weer en wind zichtbaar. Vanfleteren brengt de vissers met veel respect in beeld en toont mensen die een eeuwenoude traditie levend houden. Zijn foto's zijn tegelijk kunstwerken én historisch document.

Deze tijdelijke tentoonstelling vond een plaatsje in de zaal boven de inkomhal, met uitzicht op het skelet van Valentijn.

Een authentiek vissershuisje

Buiten staat een ingericht vissershuisje met daarrond een moestuin. Dit huisje deed me denken aan de historische huizen die je ook in Bokrijk kan zien.

Na het museumbezoek kan je terecht in de museumherberg De Peerdevisscher om iets te drinken of te eten. Dit gezellige estaminet sluit perfect aan bij de sfeer van het museum. Op het terras geniet je van de rust terwijl je uitkijkt op de museumsite.

Praktisch

Alle info over Navigo Visserijmuseum vind je op de website van het museum NAVIGO Visserijmuseum.

Tijdens de zomervakantie is er een zoektocht Schatten van Vlieg. Heel wat kinderen (en hun ouders en grootouders) waren hier druk mee in de weer tijdens ons bezoek.

De tijdelijke tentoonstelling "Pèèrdevisschers" door Stephan Vanfleteren werd wegens succes verlengd tot 3 januari 2027.

Bekijk zeker de speciale evenementen die Navigo organiseert, zoals folklore-avonden, rondleidingen,… Op 19 september 2026 viert het Visserijmuseum zijn 50^ste verjaardag met een groot feest.

Op de eerste zaterdag van elke maand is de toegang tot het museum gratis. Blijkbaar komen daar (nog) veel (meer) bezoekers op af dan op een gewone zaterdag, en is het dan aangeraden om vooraf tickets te reserveren via de website.