Met Emile Verhaeren langs de waterkant

Geschreven door Leen op 31 okt 2025

De Schelde en haar idyllische waterkanten, wie ze nog niet verkend heeft, moet dat zeker eens doen. Het kan in Sint-Amands, een rustig plaatsje aan de Schelde. Op enkele passen van de rivier kan je nu ook een nieuwe tijdelijke tentoonstelling bezoeken in het Emile Verhaerenmuseum. In dit museum, dat gewijd is aan één van de belangrijkste Belgische dichters, kan je nu werken bewonderen die allemaal iets te maken hebben met… de waterkant. Riebedebie-reporter Leen ging de tentoonstelling en de waterkant verkennen, en stak ondertussen nog iets meer op over Emile Verhaeren.  

Wegwijzers naar de Schelde en het Verhaerenmuseum

Op pad naar Emile Verhaeren en de Schelde

Sint-Amands ligt op maar enkele kilometers van waar ik woon, dus werd het natuurlijk een uitstapje met de fiets. Ik fietste zelfs een stukje van de Emile Verhaerenfietsroute. Toen ik de gemeente- (en tegelijk ook de provincie-) grens overstak, was ik al in Sint-Amands, al moeten we nu Puurs Sint-Amands zeggen. Na nog wat verder fietsen zag ik een aantal wegwijzers. Voor het Emile Verhaerenmuseum en de Schelde is er duidelijk maar één richting.  

Het Emile Verhaerenmuseum ligt in een straat die ook zijn naam zijn draagt, kan het nog eenvoudiger? Bij de ingang zag ik een bord met de affiche die de tijdelijke tentoonstelling “Langs de waterkant” aankondigt. Ik ging de trap op, en zag al meteen een citaat uit een gedicht, dat zich langs de traphal wentelt. Op de eerste verdieping werd ik vriendelijk ontvangen door een jonge vrijwilligster. Ze maakte me al snel wegwijs in de tentoonstelling.  

Schilderij van Emile Verhaeren door Marthe Massin

Wie was Emile Verhaeren?

Eerst kwam ik iets meer te weten over Emile Verhaeren zelf. Er is een grote wand met een tijdsband met gebeurtenissen uit het leven van Emile Verhaeren en uit de algemene geschiedenis. Zo zie je de historische gebeurtenissen van de tijd waarin Verhaeren leefde. Maar wie was hij nu eigenlijk?

Hij was een Franstalige auteur en dichter, die in 1855 in Sint-Amands geboren werd. Hij groeide er op en ging er naar school. Dit zou de enige periode geweest zijn waarin hij met het Nederlands in aanraking kwam. Thuis werd Frans gesproken en hij ging ook in het Frans studeren. 

Zijn literaire werk is Franstalig, maar het werd vertaald in tal van talen. Emile Verhaeren schreef poëzie, maar ook toneel en over schilderkunst. Emile Verhaeren werd regelmatig uitgenodigd bij het Belgische koningshuis en werd zelfs “nationale dichter”. Hij werd ook genomineerd voor de Nobelprijs voor Literatuur. Zijn werk is nog steeds actueel. Toen ik deze zomer in Oostende de tentoonstelling "Het is zondag op zee" in Mu.ZEE bezocht, stelde ik vast dat de titel van de expositie uit een gedicht van Verhaeren kwam, en dat gedicht was ook de rode draad die de getoonde werken verbond. 

Tentoonstellingstafels in het museum

De vaste collectie van het Verhaerenmuseum

Toen ik de grootste ruimte van het museum binnenstapte, vielen de speciale ‘tafels’ me terug op. Ze lijken wel te vliegen. In deze tafels liggen gedichten, schilderijen en andere objecten uitgestald. Op een scherm wordt een documentaire over Emile Verhaeren getoond. Er zijn ook heel wat schilderijen en bustes die Emile Verhaeren afbeelden. Hij werd regelmatig geportretteerd en niet door de minsten. Altijd valt zijn grote snor op. Het wordt al snel duidelijk dat Emile Verhaeren niet zomaar een schrijver was. Hij was bevriend met tal van schrijvers en kunstenaars van zijn tijd, zoals Auguste Rodin en James Ensor.

Werk met herenschoenen en voetsporen in het Verhaerenmuseum

Tijdelijke tentoonstelling "Langs de waterkant"

De tijdelijke tentoonstelling “Langs de waterkant” brengt werken bijeen die allemaal een band hebben met de waterkant. Dat gaat van schilderijen met rietkragen of het zicht op koeltorens aan het water tot de blikvanger “Waterkant” van Roger Raveel, die ook afgebeeld werd op de affiche voor deze tentoonstelling. 

Link naar het actueel probleem van zwerfvuil

Speciale aandacht gaat ook naar iets wat helemaal niet thuishoort langs de waterkant, maar er wel te vinden is: zwerfvuil. De “roadblocks” van Christine Clinckx zijn letterlijk blokken van samengeperst afval. Roel Jacobs maakte een reeks foto’s die de sporen vastleggen van een binnenkort uitgestorven beschaving. Hij nam detailfoto’s van een stukje natuur dat ontsierd wordt door een stukje zwerfvuil. Hij voegde daarbij het ‘bewijsstuk’ dat toont dat wij, de mensen, onze eigen beschaving naar de knoppen aan het helpen zijn. Van Lise Duclaux worden een reeks schilderijen van natuur met vuilnis geëxposeerd. 

Het bewijs van een binnenkort verdwenen beschaving
Roadblocks van vuilnis

Uiteraard kan ook de poëzie van Emile Verhaeren met een link met de waterkant niet ontbreken, zoals het gedicht “Les pêcheurs” of “Le chant de l’eau”. Er wordt steeds vertaling voorzien, dus het was geen probleem als het literaire Frans van Emile Verhaeren net iets te hoog gegrepen voor me was.  

L'entendez-vous, l'entendez-vous
Le menu flot sur les cailloux ?
Il passe et court et glisse
Et doucement dédie aux branches,
Qui sur son cours se penchent,
Sa chanson lisse.
Emile Verhaeren
Uit: "Le chant de l'eau"
Standbeeld van Emile Verhaeren en de kerk van Sint-Amands

En dan naar de echte waterkant

Ik kon natuurlijk niet zomaar een tentoonstelling over de waterkant bezoeken, zonder ook eens naar die waterkant te gaan. De Schelde is zoals gezegd vlakbij het museum, en er kan heel gezellig gewandeld worden langs de waterkant. Ook hier is Verhaeren niet ver weg. Tussen de kerk en de Schelde staat zijn levensgroot standbeeld. 

Wat verderop, aan de bocht van de Schelde, is het praalgraf van Emile Verhaeren te vinden. Hij kwam in 1916 tragisch om het leven, toen hij in Rouen op een rijdende trein stapte en ongelukkig viel. Hij werd met veel grandeur herbegraven in Sint-Amands. Het graf kijkt uit over de Schelde.

Een wandeling of een fietstochtje kan je ook combineren met een boottochtje met de veerboot naar de groene overkant van de Schelde. De veerboot brengt je naar Moerzeke, waar je ook op de Scheldedijken kan fietsen of wandelen. 

 

Voorgevel van het Verhaerenmuseum

Praktisch

Het museum is te vinden in de Emile Verhaerenstraat 71 in Puurs Sint-Amands. Voor praktische info over het museum verwijs ik graag naar de website van het museum: Emile Verhaeren Museum

De tijdelijke tentoonstelling “Langs de waterkant” loopt tot 30 november 2025.

Hier vind je meer informatie over de veerboot. 

Wie graag fietst, raad ik graag de Emile Verhaerenfietsroute aan: Emile Verhaeren fietsroute | Fietsknooppunt.be

Riebedebie-reporter Leen voor een schilderij met Emile Verhaeren
Buste van Emile Verhaeren